Jest to jedno z najważniejszych zagadnień dla kolekcjonera. Papier, z którego w większości wykonane są banknoty, a także farba drukarska, narażone są na wiele niekorzystnych czynników niszczących. Zaliczamy do nich:
- naturalne procesy starzenia, powodujące obniżenie właściwości mechanicznych papieru oraz zżółknięcie
- działanie mikroorganizmów (bakterie i grzyby), powodujące odbarwienia, zabarwienia oraz naloty
- działanie owadów i innych zwierząt, powodujące zniszczenia mechaniczne, jak np. pogryzienie
- działanie światła, szczególnie zawierającego ultrafiolet, np. słonecznego, powodującego odbarwienia
- działanie materiałów służących do przechowywania, z których związki chemiczne powodują odbarwienia i nawet rozpad papieru.
Czasami udaje się kupić w sklepach specjalistycznych klasery opracowane tak, aby można było
umieścić w nich banknoty o różnych wielkościach. Są to
jednak produkty trudno osiągalne, bardzo drogie, a przede
wszystkim niezbyt polecane przez innych kolekcjonerów ze
względu na możliwość zniszczenia banknotów tam
przechowywanych pod wpływem chemicznych substancji, które mogą
być wydzielane przez tworzywo sztuczne, z którego najczęściej
są te klasery wytworzone. Można też zbierać banknoty
wkładając je w tzw. narożniki fotograficzne, ale utrudnia to
manipulowanie nimi i nie pozwala oglądać obustronnie.
Dlatego polecałbym wykonanie sobie takich klaserów z celofanu, produktu dość łatwo dostępnego (np. w
kwiaciarniach), ale należy pamiętać, że tak zabezpieczone
banknoty należy trzymać z dala od wilgoci, gdyż celofan jest
bardzo wrażliwy na zamoczenie, zawilgocenie. Klaser celofanowy składa się z
kilku do kilkunastu stron wykonanych z podwójnego celofanu, o
lewym brzegu wzmocnionym paskiem brystolu, spiętych w
skoroszycie. Każdą stronę wykonujemy spinając małym
zszywaczem dwa arkusze celofanu. Spięcie zszywaczem (a nie
sklejenie) powoduje, że każdy banknot będzie miał dopływ
powietrza. Banknoty wkładamy między te arkusze i zabezpieczamy
przed wypadnięciem również małym zszywaczem. Mamy wtedy
bardzo łatwy dostęp przy oglądaniu elementów kolekcji z obu
stron; łatwo jest przekładać strony między klaserami,
wyjmować i dokładać nowe banknoty. Oczywiście tworząc takie
klasery polecałbym zachowanie jednolitego formatu stron. Ja np.
utrzymuję zawsze format A4, który pozwala na umieszczenie na
każdej stronie:
- od jednego (bardzo duże, np. 500 rubli carskich)
- do pięciu (malutkie np. wietnamskie, pakistańskie, chińskie
Zbierać powinno się banknoty w jak najlepszym stanie, jak najmniej zniszczone, poplamione, niepodarte. Nie
zawsze jest to możliwe. Tylko niewiele państw emituje specjalne
serie dla kolekcjonerów. Banknoty są wydawane jako środek
płatniczy i najczęściej trafiają do klaserów w różnym
stanie zachowania, z różnymi śladami zniszczenia od
cyrkulacji. Banknoty współczesne można uzyskać jeszcze w
stanie bardzo dobrym, tzw. menniczym, ale banknoty sprzed kilkudziesięciu lat
często są w stanie dużo gorszym. Uważam, że jeżeli
banknot jest stary, albo z bardzo egzotycznego kraju lub
pasujący do kolekcji ze względu na motyw - a w dość kiepskim
stanie - należy go zachować. Zawsze później będzie można go
wymienić na lepszy, jak trafi się taka okazja. Każdy zbieracz
powinien sam zdecydować, które banknoty dołoży do kolekcji, a
które odrzuci.
Nie należy sklejać naddarć taśmą typu Scotch, gdyż pozostawia ona ślady kleju i może spowodować
odbarwienie banknotu. Należy raczej bardzo ostrożnie usunąć
taką taśmę. Resztki kleju często "ściągają" kurz i tworzą się brudne zgrubienia.
Banknoty mogą się sklejać między sobą lub do kopert, w których się je przechowuje.
Różne sposoby oczyszczania i wygładzania banknotów powinny być najpierw wypraktykowane na tanich
duplikatach. Każde mycie i prasowanie banknotu może go bardziej
uszkodzić. Często lepiej je pozostawić w stanie takim, w jakim go
zdobyliśmy do kolekcji. Jeżeli jednak decydujemy się na czyszczenie banknotu.
Podsumowując należy powiedzieć, że zbiory należy przechowywać:
- w pomieszczeniach o temperaturze 14 - 18 stopni i wilgotności względnej 50 - 60 %. Jeżeli temperatura jest wyższa to wilgotność musi być niższa
- z dala od źródeł ciepła
- w miejscu zabezpieczonym przed kurzem i gazami spalinowymi
- luźno, w pozycji stojącej
- bez dostępu światła zawierającego ultrafiolet
- w pomieszczeniach wolnych od gryzoni i owadów niszczących papier
Ważne jest też, aby:
- co pewien czas zbiory przewietrzać poprzez przekartkowanie i wyjmowanie z klaserów
- przy stwierdzeniu zakażenia mikroorganizmami - przeprowadzić dezynfekcję
